સવારની પલ્સ: ચાર જિલ્લા દુષ્કાળગ્રસ્ત; હેક્ટરદીઠ ₹8,500 સહાયની જાહેરાત

ગુજરાત સરકારે સોમવાર, 26 ઑક્ટોબરે દેવભૂમિ દ્વારકા, પોરબંદર, જામનગર અને કચ્છને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કર્યા. પાત્ર ખેડૂતોને હેક્ટરદીઠ ₹8,500ની પાકસહાય આપવાની જાહેરાત થઈ છે, જેમાં વધુમાં વધુ બે હેક્ટરની મર્યાદા છે. ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા અને ટીવી9 ગુજરાતીના સ્વતંત્ર અહેવાલો મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની જાહેરાતની પુષ્ટિ કરે છે. ગઈકાલની પલ્સમાં પાણી મેળવવાના પ્રસ્તાવની વાત હતી; હવે ચાર જિલ્લા માટે નિર્ધારિત રાહતનો નિર્ણય આવ્યો છે. જાહેરાત થવી અને ખાતામાં રકમ જમા થવી અલગ તબક્કા છે.

જિલ્લાઓની યાદી ચોક્કસ સમજવી જરૂરી છે. દેવભૂમિ દ્વારકા એક જ જિલ્લો છે; દેવભૂમિ અને દ્વારકા બે અલગ જિલ્લા નથી. બંને અહેવાલમાં ચારેય નામ સરખાં છે. આ સહાય ગુજરાતના દરેક ખેડૂતને આપોઆપ મળવાની જાહેરાત નથી. નુકસાન અને પાત્રતાના નિયમો લાગુ પડશે. જાહેર કરેલા દરે બે પાત્ર હેક્ટર માટે ગણતરી કરીએ તો મહત્તમ ₹17,000 થાય છે. આ માત્ર ગણતરી છે, કોઈ ચોક્કસ પરિવારને એટલી સહાય મંજૂર થઈ ગઈ હોવાનો પુરાવો નહીં.

ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા મુજબ મુખ્યમંત્રીએ ચોમાસું પૂરું થયા પછી કેન્દ્રની માર્ગદર્શિકા અનુસાર નિર્ણય લેવાયાનું જણાવ્યું. રાજ્યમાં સરેરાશ વરસાદનો આશરે 89 ટકા વરસાદ નોંધાયો હોવાનું કહેવાયું છે, પરંતુ આ ચાર જિલ્લામાં ખાધ ઘણી વધુ છે. અહેવાલમાં દેવભૂમિ દ્વારકામાં મોસમી સરેરાશનો 16.5 ટકા અને કચ્છમાં 57.6 ટકા વરસાદ દર્શાવ્યો છે; પોરબંદર અને જામનગરના આંકડા તેની વચ્ચે છે. રાજ્યનો સરેરાશ આંકડો દરેક ગામની સ્થિતિ બતાવતો નથી. વરસાદની ટકાવારીને પાકના નુકસાનની ટકાવારી પણ માનવી નહીં.

પશુપાલન અને રોજગારી પણ રાહતનો ભાગ છે. બંને અહેવાલ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં 150 દિવસની રોજગારીની જોગવાઈ જણાવે છે. ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા તેનો અમલ 1 નવેમ્બરથી થવાનો ઉલ્લેખ કરે છે. પશુ સહાયમાં લાભાર્થીનું વર્ણન અલગ છે: એક અહેવાલ પશુ આશ્રયસ્થાનો કહે છે, જ્યારે ટીવી9 પાત્ર પશુપાલકો વિશે વ્યાપક ભાષા વાપરે છે. તેથી દરેક પશુમાલિકને રોજ સીધી રકમ મળશે એવું અહીં કહેવામાં આવ્યું નથી. અંતિમ નિયમો અને સ્થાનિક સૂચના સ્પષ્ટતા કરશે.

ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા ₹2 પ્રતિ કિલોના રાહતદરે ઘાસચારા અને પૂરતો જથ્થો હોવાના મુખ્યમંત્રીના દાવાની માહિતી આપે છે. કોઈ ચોક્કસ કેન્દ્ર પર જથ્થો, સમય અને વિતરણ માટે સ્થાનિક તપાસ જરૂરી છે. ફાળવણી, કેન્દ્ર સુધી પહોંચેલો પુરવઠો અને પશુપાલકે ખરીદેલો ચારો એકસરખી બાબતો નથી. રાહત કેટલી ઉપયોગી બની તે જાણવા ત્રણેય તબક્કાના આંકડા જોઈએ. માત્ર સસ્તો દર જાહેર થવાથી દરેક જરૂરિયાતમંદ સુધી ચારો પહોંચી ગયો એવું કહી શકાય નહીં.

ગુજરાત કિસાન કોંગ્રેસના પાલ આંબલિયાએ સહાય વધારવાની માગ કરી હોવાનું ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા જણાવે છે. સંપૂર્ણ પાક ગુમાવનાર ખેડૂતો માટે રકમ અપૂરતી હોવાનો તેમનો આક્ષેપ છે. સરકાર તેને આપત્તિ રાહતના નિયમો હેઠળની સહાય કહે છે. એક તરફ પૂરતી રકમનો પ્રશ્ન છે, બીજી તરફ વહીવટી પાત્રતાનો. રવિ માટે 76 બંધના કમાન્ડ વિસ્તારમાં પાણીની યોજના પણ અહેવાલમાં છે, પરંતુ તે પાણી પહેલેથી આપી દેવાયું હોવાનો હિસાબ નથી. હવે જિલ્લા પ્રમાણે નુકસાનની ચકાસણી, ચૂકવણી અને રોજગારીની સૂચનાઓ જ પરિવારો માટે ઉપયોગી માહિતી બનશે.