सायंकाळची पल्स: नागपूर काँग्रेसकडे; परिषद निवडणुकीत मविआला पाचपैकी तीन जागा

नागपूर विभाग पदवीधर विधान परिषद मतदारसंघात काँग्रेसचे अभिजीत वंजारी विजयी झाले. त्यामुळे महाराष्ट्रातील पाच जागांपैकी महाविकास आघाडीला तीन, तर महायुतीला दोन जागा मिळाल्या. द प्रिंटमधील पीटीआयचा 29 ऑक्टोबरचा वृत्तांत आणि इंडिया टुडेचे वृत्त निकाल व आघाडीनिहाय विभागणीची पुष्टी करतात. सर्व निकाल पूर्ण होण्याआधीच्या दाव्यांपेक्षा अंतिम विभागणी महत्त्वाची आहे.

पीटीआयनुसार वंजारी यांनी भाजपचे सुधाकर कोहळे यांचा 3,271 मतांनी पराभव केला. चाळीस तासांहून अधिक काळ मतमोजणी चालली. वंजारी यांना 67,231, तर कोहळे यांना 63,960 मते मिळाली. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी प्रचार केल्याने नागपूरची लढत चर्चेत होती. मतदारसंघाचे राजकीय महत्त्व आणि त्यातील मर्यादित मतदारवर्ग या वेगळ्या बाबी आहेत.

तीनही पदवीधर जागा मविआकडे गेल्या. नागपूर काँग्रेसने राखले; पुणे आणि छत्रपती संभाजीनगरमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्ष जिंकला. पुणे शिक्षक जागा भाजपने, तर अमरावती शिक्षक जागा शिवसेनेने जिंकली. त्यामुळे निकालात दोन्ही आघाड्यांना यश मिळाले, पण पदवीधर मतदारसंघांत विरोधक आघाडीवर राहिले.

काँग्रेसने नागपूरच्या निकालावरून भाजपच्या आधीच्या संदेशांवर टीका केली. पीटीआयने अपूर्ण निकालांवरील दावे आणि हटवलेल्या समाजमाध्यम पोस्टचा उल्लेख केला आहे. पूर्ण मोजणीआधी एकत्रित राजकीय निष्कर्ष जाहीर केल्यास तो नंतर बदलू शकतो. मात्र प्रत्येक चुकीचा आधीचा दावा हेतुपुरस्सर फसवणूक होता असे यावरून ठरत नाही. अपुरी माहिती आणि प्रचारातील घाई हेही पर्याय आहेत.

इंडिया टुडेने महायुतीतील उमेदवार निवड व जागावाटपातील मतभेदांचा संदर्भ दिला आहे. त्याचा प्रचारावर परिणाम होऊ शकतो. तरी नागपूरच्या मताधिक्याचे एकच कारण या वृत्तांवरून वेगळे करता येत नाही. पाच जागांच्या निकालावरून राज्यातील आघाडी तुटणार असा निष्कर्षही काढता येत नाही. पक्षीय आढावे आणि मतदारसंघनिहाय माहिती पुढील चर्चा अधिक उपयोगी करतील.

पीटीआयच्या वृत्तानुसार राष्ट्रवादीचे नेते प्रफुल्ल पटेल यांनी पक्षाचा उमेदवार पराभूत झाल्यानंतर प्राधान्यक्रम आणि संघटनेचा आढावा घेण्याची गरज व्यक्त केली. ही सत्ताधारी आघाडीतील एक नोंदवलेली प्रतिक्रिया आहे. आढाव्याची मागणी म्हणजे कोणते बदल होतील याचा निर्णय नव्हे. इतर भागीदार त्या बदलांना सहमत आहेत का, हेही वेगळे तपासावे लागेल. पुढील बैठक आणि अधिकृत निर्णय यातून त्या प्रतिक्रियेचा परिणाम समजू शकेल.

नागपूरमध्ये वंजारी विद्यमान सदस्य होते. त्यामुळे काँग्रेसने जागा राखली, हा नेमका शब्दप्रयोग आहे. मतदारसंघाचा भाजपच्या ज्येष्ठ नेतृत्वाशी दीर्घ संबंध असणे आणि सध्या काँग्रेसचा सदस्य पुन्हा जिंकणे या दोन्ही गोष्टी एकत्र खऱ्या असू शकतात. राखलेली जागा नव्याने सत्ताधाऱ्यांकडून हिसकावल्यासारखी दाखवू नये. त्याचप्रमाणे तीन विरुद्ध दोन ही या पाच जागांची विभागणी आहे; ती राज्यातील सर्व मतदारांची मतटक्केवारी नाही. या मर्यादा स्पष्ट ठेवल्या तर निकालाचे महत्त्व कमी न होता अधिक अचूकपणे समजते.